Các nhà khoa học trên thế giới đã dự báo rằng: Thức ăn của con người trong thế kỷ XXI sẽ là các thực phẩm chức năng nguồn gốc thiên nhiên. Các hoạt chất mà thực phẩm chức năng mang lại cho con người chính là những vị thuốc quý, giúp con người phòng và chữa bệnh, kể cả những bệnh hiểm nghèo. Đối với nước ta, đây là lĩnh vực có nhiều triển vọng, và chúng ta cũng đã đạt được những thành công bước đầu đáng ghi nhận. Để cung cấp cho quý độc giả một cái nhìn tổng quan hơn nữa về thực phẩm chức năng chúng tôi tiếp tục có cuộc trao đổi với PGS.TS Phạm Quốc Long – Viện trưởng Viện hóa học các hợp chất thiên nhiên.

PV: Xin ông cho biết sự khác nhau cơ bản giữa các sản phẩm được tạo thành bởi các thành phần tổng hợp từ thiên nhiên với các sản phẩm cùng loại được sản xuất từ các hợp chất hóa học?
GS.TS. Phạm Quốc Long: Tôi đánh giá cao những sản phẩm có nguồn gốc thiên nhiên trong đó có thực phẩm chức năng. Các sản phẩm này rất dễ được dung nạp vào cơ thể; hầu như không tạo phản ứng phụ và rất an toàn cho người tiêu dùng nếu được bào chế đúng tiêu chuẩn và được hướng dẫn sử dụng hợp lý. Tôi có thể đưa ra đây ví dụ cụ thể về khả năng phòng bệnh của thực phẩm chức năng trong việc giúp cơ thể phòng chống bệnh tật: hệ miễn dịch được coi là ”lá chắn” ngăn chặn mọi bệnh tật xâm nhập vào cơ thể con người. Các sản phẩm nguồn gốc thiên nhiên như thực phẩm chức năng có tác động trực tiếp vào hệ miễn dịch của cơ thể, cải thiện và tăng cường hệ miễn dịch; góp phần ngăn chặn, phòng ngừa và hỗ trợ tích cực trong giai đoạn điều trị bệnh, giai đoạn tăng cường, giai đoạn hậu phẫu cho các bệnh cấp và mạn tính kết hợp cùng loại thuốc tây y, biệt dược. Ngoài ra, thực phẩm chức năng tham gia vào toàn bộ quá trình chăm sóc sức khỏe của con người, tuy nhiên nên dùng thực phẩm chức năng trong giai đoạn hỗ trợ và phòng ngừa là tốt nhất.

Hiện nay, thế giới đang có xu hướng quay về với các sản phẩm có nguồn gốc thiên nhiên có trong động vật và cây cỏ, để khai thác kinh nghiệm y học cổ truyền và nguồn thảo dược phong phú của các dân tộc phương Đông, hạn chế tối đa việc đưa các hoá chất vào cơ thể - thủ phạm của các phản ứng phụ, quen thuốc, nhờn thuốc (hiện nay, 90-95% số nhóm chất quan trọng như kháng sinh, các loại vitamin, các nội tiết tố... có nguồn gốc hoá học tổng hợp). Tuy nhiên, để phát huy tối đa tác dụng của thực phẩm chức năng, các cơ quan chức năng và phương tiện  truyền thông cần tích cực hướng dẫn người dân sử dụng hợp lý và có hiệu quả.

PV: Xin ông cho biết những trăn trở, mối quan tâm và những giải pháp trong việc nghiên cứu để cho ra đời những sản phẩm chăm sóc sức khỏe cộng đồng có nguồn gốc thiên nhiên?
PGS.TS. Phạm Quốc Long: Có không ít ý kiến cho rằng: Thực phẩm chức năng – “Thuốc dành cho những người giàu”. Thị trường mà các nhà sản xuất đang hướng tới chủ yếu tập trung vào tầng lớp trung lưu và thượng lưu – người có thu nhập khá và cao trong xã hội; bó hẹp trong phạm vi các thành phố, đô thị lớn. Còn lại đại bộ phận dân cư tập trung ở các vùng miền nông thôn trên khắp đất nước thì ít có điều kiện để tiếp cận với thực phẩm chức năng. Cho nên một nghịch lý xuất hiện là, nhiều thị trường rất tiềm năng bị bỏ ngỏ, trong khi sự cạnh tranh của các sản phẩm ở các thành phố lại rất khắc nghiệt. Từ đó một vấn đề lớn đặt ra cho các nhà khoa học và nhà sản xuất là việc xây dựng các công trình nghiên cứu để làm sao sản xuất được thực phẩm chức năng cho người nghèo. Nếu thành công trong việc phát minh ra dòng sản phẩm này không những doanh nghiệp chiếm lĩnh được một thị trường lớn mà còn tham gia đóng góp tích cực vào hoạt động vì sức khỏe của toàn cộng đồng xã hội.
Hơn nữa, để tạo ra nhiều sản phẩm có chất lượng hơn nữa cho con người, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu cơ bản với nhà sản xuất để đưa những kết quả nghiên cứu, các đề tài nghiên cứu vào thực tiễn. Đối với hợp tác quốc tế, Việt Nam cần biết phát huy những thế mạnh của mình về nguồn tài nguyên thiên nhiên sẵn có kết hợp khoa học công nghệ tiên tiến của nước ngoài để tạo ra những sản phẩm thực phẩm chức năng liên doanh hoặc được đăng ký lưu hành sản phẩm trên thị trường nước bạn. Bằng cách này chúng ta hoàn toàn có thể rút ngắn được lộ trình hội nhập vào thị trường thực phẩm chức năng khu vực và thế giới.

Trong quá trình hội nhập của ngành thực phẩm chức năng, việc kiểm soát chất lượng là yếu tố vô cùng quan trọng và cần thiết. Đó chính là việc xây dựng các bộ tiêu chuẩn sản xuất thực phẩm chức năng đạt tiêu chuẩn quốc tế. Với hệ thống IMC – Hồng Bàng việc kết hợp chặt chẽ với Viện thực phẩm chức năng Việt Nam – VIDS trong nghiên cứu phát triển và xây dựng tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm là bước đi mang tính chiến lược và phù hợp với xu thế thời đại.

PV: Xin ông cho biết cơ hội phát triển của ngành thực phẩm chức năng trong nước và thế giới?

PGS.TS. Phạm Quốc Long: Đối với nước ta hiện nay, việc nghiên cứu tạo ra các sản phẩm thực phẩm chức năng với phương châm “công nghệ cao, nền y học truyền thống về chăm sóc sức khỏe cộng đồng” đang là hướng nghiên cứu rất hợp lý và có lợi thế. Vì lẽ chúng ta có thế mạnh về tài nguyên sinh học nhiệt đới và có kho tàng kinh nghiệm phong phú của y học dân tộc. Điều này khẳng định ngành thực phẩm chức năng trong nước luôn có chỗ đứng ở thị trường trong nước nếu biết tận dụng tiềm lực của mình; hơn nữa hoàn toàn có thể trở thành một quốc gia mạnh về sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc thiên nhiên trong đó có thực phẩm chức năng.

Dân số thế giới theo dự báo của Liên Hợp Quốc đến 2050 sẽ đạt khoảng 9,3 tỷ trong đó tuổi thọ tăng, sẽ tăng tỷ lệ người già với nhu cầu sống khỏe mạnh và chủ động phòng chống bệnh tật. Còn thế hệ trẻ sống trong xã hội hiện đại phải có một thể lực khỏe mạnh, trí tuệ dồi dào để đáp ứng nền kinh tế tri thức dẫn đến nhu cầu lớn về dinh dưỡng, sản phẩm làm đẹp và thực phẩm chức năng. Việc phát triển của trẻ em cũng không nằm ngoài nhu cầu dinh dưỡng đó.

Các nước phát triển như Mỹ, Nhật, Nga, Đức… hàng năm tiêu tốn hàng chục tỷ USD cho các sản phẩm thực phẩm chức năng. Người tiêu dùng ở các nước này có xu hướng ưa chuộng thực phẩm chức năng hơn là dùng thuốc, theo quan điểm “phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Xu thế này cùng với những thành công bước đầu đã đạt được và những tiềm năng to lớn của chúng ta về tài nguyên sinh học, đó là những cơ sở quan trọng để chúng ta đẩy mạnh nghiên cứu, sản xuất các loại thực phẩm chức năng - một lĩnh vực có nhiều triển vọng trong thời gian tới.

PV: Xin cảm ơn ông
Quý độc giả muốn tìm hiểu thêm về tác dụng các sản phẩm thực phẩm chức năng có nguồn gốc thiên nhiên, xin vui lòng gửi thư về hòm thư info@imc.net.vn, hoặc gọi điện cho Tổng đài tư vấn sức khỏe cộng đồng theo số máy 1900.58.58.15 hoặc 1900.80.15 (với quý khách sử dụng thuê bao Viettel). Các bác sĩ Tổng đài tư vấn sức khỏe cộng đồng sẵn sàng trả lời các câu hỏi của độc giả.