Tên khác: Chùm bao,dây nhãn lồng, dây lưới, mắn nêm, dây bầu đường (Đà Nẵng), tây thiên liên, mò pì, mác quánh mon (Tày), co hồng tiên (Thái).

Tên nước ngoài: Stinking passion-flower, granadilla, tagua passion-flower (Anh); passiflore, passion (Pháp).

Họ: Lạc Tiên (Passilfloraceae)

Mô tả

Cây leo bằng tua cuốn. Thân mềm, tròn và rỗng, có lông thưa. Lá mọc so le, chia ba thuỳ, thuỳ giữa lớn hơn hai thuỳ bên, mép uốn lượn có lông mi nhỏ, gốc hình tim, đầu nhọn, gân lá hình chân vịt, hai mặt có lông mịn; tua cuốn mọc ở kẽ lá, đầu cuộn lại như lò xo.

Hoa to, đều, lưỡng tính, mọc riêng lẻ ở kẽ lá; tổng bao gồm ba lá bắc rời nhau chia thành những dải nhỏ như sợi; bao hoa gồm 5 lá đài màu xanh lục, mép viền trắng, mỗi lá đài có một phần phụ hình sừng nhọn ở mặt ngoài; 5 cánh hoa rời nhau, màu trắng pha tím nhạt ở giữa xếp xen kẽ với các lá đài; một vòng tua gồm rất nhiều phần phụ của cánh hoa hình sợi chỉ, màu tím; ở giữa hoa, có một cột nhỏ hình trụ (cuống nhị nhuỵ) mang 5 nhị có bao phấn đính lưng, màu vàng; bộ nhuỵ có 3 lá noãn; bầu thượng một ô.

Quả mọng, hình trứng, dài khoảng 3cm, bao bọc bởi tổng bao lá bắc tồn tại; vỏ quả mỏng khi chín màu vàng; hạt nhiều, có áo hạt thơm, ăn được.

Có một số loài Lạc tiên khác cũng được dùng: Lạc tiên Nam Bộ (Passiflora Cochinchinensis Spreng), Lạc tiên tây (Passiflora incarnata L), Lạc tiên trứng (Passiflora edulis Sims)

Bộ phận dùng

Phần trên mặt đất thu hái vào mùa xuân-hạ, phơi hay sấy khô

Thành phần hoá học

Lạc tiên chứa flavonoid, alkaloid, trong đó có harman.

Tác dụng dược lý

Alcaloid toàn phần chiết từ cây lạc tiên đã được chứng minh là có tác dụng làm giảm hoạt động của chuột nhắt trắng được kích thích do dùng cafein và kéo dài thời gian gây ngủ của hexobarbitan.

Theo tài liệu Ấn Độ, quả lạc tiên chín có thể ăn được nhưng lúc còn xanh thì độc vì có chứa glycosid cyanogenetic.

Ỏ các nước Châu Âu, người ta dùng cây Passiflora coerulea và P. incarnata. P. coerulca được coi là có tác dụng an thần, chống co thắt. P. incarnata đã được ghi trong từ điển Pháp cũng là thuốc an thần và chống co thắt.

Tính vị, công năng

Toàn cây lạc tiên có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi thuỷ. Quả có vị ngọt, chua, tính bình, mùi thơm, có tác dụng nhuận phế, chỉ thống.

Công dụng

Lạc tiên dùng làm thuốc an thần, chữa mất ngủ, suy nhược thần kinh. Ngọn non của cây thường được thu hái để luộc ăn vào buổi chiều hoặc trước khi đi ngủ vài giờ.

Quả lạc tiên trứng (P. edulis Sims) được dùng làm nước giải khát mát và bổ.

Ở châu Âu, cây P. coerulea được dùng làm thuốc dịu thần kinh rất công hiệu,. Cây P.incarnata cũng dùng làm thuốc an thần mất ngủ, hồi hộp, suy nhược thần kinh, động kinh.

Tham khảo

1. Những cây thuốc và động vật làm thuốc Việt nam.

2. www.vienduoclieu.org.vn