Tên khác: Thốn đông (Nhĩ Nhã), Mạch đông, Dương cửu, Ô cửu, Dương tề, Ái cửu, Vũ cửu, Tuyệt cửu, Bộc điệp (Ngô Phổ Bản Thảo), Dương thử, Giai tiền thảo (Bản Thảo Cương Mục), Đại mạch đông, Thốn mạch đông, Nhẫn lăng, Bất tử thảo, Mạch văn, Hương đôn thảo, Trĩ ô lão thảo, Sa thảo tú căn, Đông nhi sa lý, Qua hoàng, Tô đông (Hòa Hán Dược Khảo), Củ Tóc Tiên, Lan Tiên (Dược Liệu Việt Nam).
Tên Khoa Học: Ophiopogon japonicus Wall.
Họ: Mạch Môn Đông (Haemodoraceae).
Bộ Phận Dùng: Củ.
Mô tả
Mạch môn hình giống cái suốt vải, giữa béo mập, tròn, dẹt, không đầu, dài khoảng 1,6-3,3cm, đường kính phần giữa 0,3-0,6cm. Mặt ngoài mầu vàng trắng, nửa trong suốt, có vân dọc mịn. Chất mềm dai, mặt cắt ngang mầu trắng, giốngchất sáp, mịn. Giữa có lõi cứng nhỏ, có thể rút ra. Hơi có mùi thơm, vị ngọt, nhai thì dính.
Thành Phần Hóa Học
Ophiopogonin, Ruscogenin, b-Sitosterol, Stgmasterol (Trung Dược Học).
Tác Dụng Dược Lý
+ Thuốc có tác dụng tăng huyết lượng động mạch vành, cải thiện lực co bóp cơ tim và chống rối loạn nhịp tim.
+ Thuốc có tác dụng ức chế tụ cầu trắng, trực khuẩn đại trường, trực khuẩn thương hàn (Trung Dược Học).
+ Tác dụng nội tiết: Dùng nước sắc hoặc cồn chiết xuất Mạch môn pha vào dịch truyền chích cho thỏ, thấy đảo Langerhans phục hồi nhanh, tăng lưọng dự trữ Glycogen so với lô đối chứng (Chinese Hebral Medicine).
Tính Vị
Vị ngọt, hơi đắng, tính hàn (Trung Dược Đại Từ Điển).
Quy Kinh
Vào kinh Phế, Vị, Tâm (Trung Dược Đại Từ Điển).
Tác dụng
+ Dưỡng âm, nhuận Phế, thanh tâm, trừ phiền, ích vị, sinh tân (Trung Dược Đại Từ Điển).
Chủ Trị
+ Trị nhiệt độc, giải phiền khát, trị phù thũng mặt và chân tay, tiết tinh
+ Trị tâm phế hư nhiệt (Bản Thảo Diễn Nghĩa).
+ Trị tâm khí bất túc, hồi hộp, lo sợ, hay quên, tinh thần tán loạn hoặc phế nhiệt phế táo, hơi thở ngắn, hư suyễn, ho ra máu, hư lao, sốt về chiều, hoặc tỳ vị táo, táo bón (Bản Thảo Hối Ngôn).
+ Trị ho ra máu, miệng khô, khát nước, táo bón ở người lớn tuổi, sau khi sinh (Đông Dược Học Thiết Yếu).
Liều Dùng
Liều thường dùng 8-30g, dùng cho thuốc thang hoặc cao đơn hoàn tán.
Tham khảo
1. Những cây thuốc và động vật làm thuốc Việt nam
2. http://www.yhoccotruyen.htmedsoft.com.