Tên dồng nghĩa: Nelumbium nelumbo (L.) Druce, N. speciosum Willd.
Tên khác: Liên, ngậu (Tày), bó bua (Thái), lìn ngó (Dao).
Tên nước ngoài: Sacred lotus, chinese water – lily, indian lotus, egyptian bean, baladi bean (Anh), lotus sacré, nénupher de Chine, fène d'Égypte, lis rose du Nil, nélombo (Pháp).
Họ: Sen súng (Nelumbonaceae)
Mô tả
Cây cỏ, sống nhiều năm ở nước. Thân rễ hình trụ, mọc bò lan dưới bùn. Lá hình tròn, có cuống dài, có gai, đính ở giữa phiến lá, mép lá uốn lượn. Hoa to, màu hồng, hay trắng, thơm. Nhiều lá noãn chứa trong một đế hoa chung, sau thành quả, có vỏ cứng màu nâu đen khi già. Trong quả là lá mầm dày, màu lục sẫm.
Bộ phận dùng
Hạt còn màng đỏ bên ngoài (Liên nhục).
Quả thu hái khi chín (Liên thạch).
Tâm sen là cây mầm trong hạt sen (Liên tâm).
Gương sen đã lấy quả (Liên phòng).
Tua sen bỏ hạt gạo ở đầu (Liên tu).
Lá sen thu hái vào mua thu, bỏ cuống (Liên diệp).
Thân rễ thu hái quanh năm (Liên ngẫu).
Tất cả đều phơi hoặc sấy khô.
Tác dụng dược lý
Nuciferin chiết từ lá sen và demethylcoclaurin từ tâm sen có tác dụng giải co thắt cơ trơn.
Từ tâm sen, người ta chiết được 2 alcaloid có tác dụng hạ áp là liensinin và một alcaloid khác không kết tinh, chất này có tác dụng hạ áp mạnh hơn nhiều so với liensinin.
Tâm sen có tác dụng chống thao cuồng kích động, ức chế trạng thái loạn thần kinh.
Nuciferin có tác dụng an thần, kéo dài giấc ngủ gây bởi pentobarbital trên chuột nhắt trắng.
Tính vị, công năng
Hạt sen có vị ngọt, tính bình, vào 3 kinh tâm, tỳ, thận, có tác dụng bổ tỳ, dưỡng tâm, sáp trường, cố tinh.
Lá sen có vị đắng, tính mát, vào 3 kinh can, tỳ, vị, có tác dụng thanh thử, lợi thấp, tán ứ, chỉ huyết. Hoa sen có vị ngọt đắng, tính ấm, có tác dụng an thần và cầm máu.
Tâm sen có vị đắng, tính lạnh, vào kinh tâm, có tác dụng thanh tâm, điều nhiệt.
Tua sen có vị chát, tính ấm, vào 2 kinh tâm, thận, có tác dụng giữ tinh, ích thận, thanh tâm, chỉ huyết.
Gương sen và ngó sen có vị đắng chát, tính mát, có tác dụng thu liễm, cầm máu.
Công dụng
1. Hạt sen dùng điều trị tỳ hư, lỵ, di mộng tinh, khí hư, hồi hộp mất ngủ, cơ thể suy nhược, kém ăn, ít ngủ.
2. Lá sen chữa chảy máu (đại tiểu tiện ra máu, chảy máu chân răng, xuất huyết).
3. Tâm sen chữa tâm phiền (hâm hấp sốt khó chịu), ít ngủ, khát, thổ huyết.
4. Tua sen chữa băng huyết, thổ huyết, di mộng tinh, mất ngủ.
5. Gương sen là thuốc cầm máu, chữa đại tiểu tiện ra máu, bạch đới, huyết áp cao.
Tham khảo
1. Những cây thuốc và động vật làm thuốc Việt nam.
2. www.vienduoclieu.org.vn.