Mở màn cho mùa Nobel năm nay là giải Nobel Y học được trao ngày 3/10 tại Viện Karolinska, Thụy Điển. Giải Nobel Y học năm nay (2011) được chia đôi, một nửa dành cho Bruce A.Beutler (Mỹ) và Jules A. Hoffmann (Luxembourg) “cho những phát minh liên quan tới hoạt hóa sự miễn dịch bẩm sinh”, còn nửa còn lại thuộc về Ralph M. Steinman (Canada) “cho phát hiện tế bào hình cây và vai trò của nó trong miễn dịch thích ứng”.

 Các chủ nhân của giải Nobel Y học năm nay đã cách mạng hóa kiến thức của chúng ta về hệ miễn dịch qua khám phá những nguyên lý cơ bản để kích hoạt nó. Đây là công cuộc mà các nhà khoa học trên thế giới đã cố gắng theo đuổi từ lâu nhằm tìm kiếm “người gác cổng” của phản xạ miễn dịch mà nhờ đó con người và các loài động vật tự phòng vệ chống lại sự tấn công của vi khuẩn và các vi sinh vật khác. Bruce Beutler và Jules Hoffman đã phát hiện ra protein thụ thể có thể nhận diện được các vi sinh vật này và hoạt hóa hệ miễn dịch tự nhiên, khâu đầu tiên trong phản xạ miễn dịch của cơ thể.

 Còn Ralph Steinman phát hiện ra tế bào hình cây của hệ miễn dịch và khả năng hoạt hóa và điều tiết miễn dịch thích ứng, giai đoạn sau của phản xạ miễn dịch mà qua đó các vi sinh vật bị tiêu diệt khỏi cơ thể. Công trình của họ đã mở ra một chân trời mới cho việc phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị chống lại truyền nhiễm, ung thư và các bệnh viêm khác.


Một loại tế bào mới có thể kiểm soát miễn dịch thích ứng

Vào năm 1973, Ralph Steinman đã phát hiện ra một loại tế bào mới mà ông gọi là tế bào hình cây. Ông đặt ra giả thuyết rằng nó có thể rất quan trọng trong hệ miễn dịch và tiến hành xét nghiệm xem liệu tế bào hình cây có thể hoạt hoá các tế bào T, một loại tế bào đóng vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch thích ứng và phát triển một ký ức miễn dịch chống lại nhiều chất khác nhau. Trong các thí nghiệm nuôi cấy tế bào, ông chỉ ra rằng sự hiện diện của tế bào hình cây dẫn đến các phản xạ sống động của các tế bào T đối với những chất trên. Kết quả này ban đầu gặp phải sự hoài nghi nhưng công trình kế tiếp của Steinman đã chứng tỏ rằng tế bào hình cây có khả năng đặc biệt để kích hoạt các tế bào T.

Các nghiên cứu sau đó của Steinman và nhiều nhà khoa học khác đã dẫn đến câu hỏi làm thế nào mà hệ miễn dịch thích ứng quyết định liệu có nên hay không được kích hoạt khi gặp phải các chất khác nhau. Tín hiệu truyền từ phản xạ miễn dịch bẩm sinh được các tế bào hình cây cảm nhận được chỉ ra để kiểm soát kích hoạt tế bào T. Nhờ đó, hệ miễn dịch có thể phản ứng lại các vi sinh vật gây bệnh trong khi tránh tấn công các phân tử nội sinh trong chính cơ thể.

Từ nghiên cứu nền tảng tới ứng dụng y học

Các phát hiện được trao giải Nobel 2011 đã mang lại kiến thức mới mẻ về hoạt hoá và điều tiết hệ miễn dịch. Những phát hiện này giúp cho việc phát triển các phương pháp mới để phòng ngừa và điều trị các bệnh, chẳng hạn như với các vaccin được cải tiến chống lại nhiễm khuẩn và những nỗ lực để kích thích hệ miễn dịch tấn công các khối u. Những phát hiện trên cũng giúp chúng ta hiểu tại sao hệ miễn dịch có thể tấn công chính các mô của chúng ta, do đó đưa ra manh mối cho các biện pháp mới điều trị các bệnh viêm.