Những năm gần đây, tôi có dịp tiếp xúc với nhiều doanh nhân trên cả nước. Các chủ doanh nghiệp tìm đến tôi có nhiều người đang quản lý hàng trăm, hàng ngàn nhân viên, quy mô hoạt động kinh doanh rất lớn, kinh nghiệm quản lý cũng không thiếu, tuy nhiên họ lộ rõ sự bất an.
Theo tôi, một doanh nghiệp hoạt động tốt cần phải hội đủ bốn yếu tố: pháp, tài lữ, địa. Nói rộng ra, pháp có nghĩa là nắm bắt các tiến bộ của khoa học kỹ thuật trên thế giới, sở hữu máy móc sản xuất tiết kiệm nhiên liệu, đạt năng suất cao.
Tài là chủ động được nguồn vốn trong quá trình kinh doanh (trong năm 2010-2011, người vay càng nhiều tiền thì chết càng nhanh bởi lãi suất quá cao nhưng hàng hóa bán ra thị trường rất chậm, nợ thì khó đòi).
Lữ ở đây có nghĩa là sở hữu được lực lượng lao động, nhân sự trung thành, đoàn kết trong nội bộ, đạo đức tốt. Địa là có mặt bằng sản xuất.
Để hội đủ pháp, tài, lữ, địa thì trọng trách đặt nặng lên vai người lãnh đạo doanh nghiệp. Người lãnh đạo doanh nghiệp cũng cần hội đủ bốn điều kiện: bản lĩnh, tình thương (lòng từ bi), bình đẳng, dẹp bỏ cái tôi (vô ngã).
Qua các buổi tiếp xúc với các doanh nhân, tôi phát hiện ra sở dĩ họ bị bất an, lấn cấn trong việc lèo lái con thuyền doanh nghiệp là vì thiếu những điều vừa nêu trên. Một doanh nhân không thể có “nguồn nội lực thâm hậu” nếu không có bản lĩnh đối đầu với mọi thử thách trong công tác đối ngoại lẫn đối nội, cũng như không có tầm nhìn xa trông rộng. Và trên cương vị người lãnh đạo, nếu không đề cao tinh thần bình đẳng, chia sẻ với cá cộng sự trong nội bộ thì chắc chắn cái tôi của vị sếp sẽ lấn át tất cả những ý kiến khác của tập thể. Con thuyền của doanh nghiệp ấy sẽ đi về hướng nào, thiết nghĩ không cần nói ra, mọi người cũng có thể hình dung được.
Tôi vẫn thường xuyên “bơi lội” trong kho tang kinh điển của Phật học để tìm ra những điểm mấu chốt nhằm ứng dụng cho cuộc đời tu hành của mình. Một ngày kia, nhân đọc được một đoạn kinh Duy Ma Cật, phẩm Thanh Văn có đại ý thế này: “Không rời đạo Phật mà làm các việc phàm phu, chỗ đó chính là Phật”. Chỗ này soi sáng tối trong cách vận hành mô hình kinh tế nhà chùa của công ty Thanh Quang (chuyên trồng địa lan và cung cấp giống sâm ngọc linh). Doanh nghiệp chúng tôi hoạt động ở quy mô nhỏ, nhân sự khoảng 40 người và cũng chưa bao giờ vay vốn ngân hàng. Mỗi ngày tôi ngủ 3 tiếng, số thời gian còn lại là làm việc. Quan điểm của tôi là đi vào đời nhưng không xa rời việc đạo. 30% lợi nhuận trong kinh doanh chúng tôi dùng để hỗ trợ những ngôi trường nghèo thuộc những vùng xa ở Lâm Đồng. 70% nguồn lợi kia tiếp tục được dùng để tái đầu tư cho công tác nghiên cứu, nhân giống, nâng cấp dây chuyền sản xuất.
Chúng tôi luôn tâm niệm nhập thế để tụng tâm; làm ra tiền đừng để mất tâm, sử dụng đồng tiền cũng đừng để mất tâm. Gió sương bên đời để hiểu tâm, tình đời nóng lạnh cũng là cơ hội để trừng tâm. Đời không đạo lấy gì mà sửa, đạo không đời biết sửa với ai?
Đời chẳng một mà đạo cũng chẳng hai. Người tu sĩ nếu suốt ngày chỉ chăm bẵm chuyện quản lý ngôi chùa, lo gõ mõ tụng kinh mà không quan tâm tiếp cận cộng đồng xã hội, thì đạo Phật sẽ không còn tính hiện thực. Nhưng khi dấn thân nhập thế cũng không để chuyện mưu sinh của thế gian cuốn mất mình.
Thượng tọa Thích Huệ Đăng